Archiwa tagu: słownictwo gwarowe

Bydgoskie słowa. Sorg

Share

No pięknie. Ledwo Radio ESKA swoje bydgoskie słowa opublikowało, juz Gazeta Pomorska zachęca czytelników do quizowania na temat bydgostianów leksykalnych.

Słowa z gwary bydgoskiej

Czy warto? Zawsze warto sprawdzać, czy to, co my wiemy, jakoś się zgadza z tym, co o naszym języku wiedzą inni. Żeby mieć refleks i gdyby nie chcieli nam gdzieś podać galertu, poprosić o zimne nóżki lub odwrotnie.
Już początek quizu jest zacny, bo pytanie dotyczy bambrejewa, czyli… nie! żadnych podpowiedzi i spojlerów. Tu jest tylko inteligentny, mam nadzieję, komentarz dialektologa, a zabawa z bydgoskimi regionalizmami i gwaryzmami przeze mnie mącona nie będzie.

Bambrejewo

Po bambrejewie są jeszcze: badeje, glajda (z propozycjami: dziecko, kisiel, kapuśniak, niezdara), poruta, sorg, wiara, zebuć się (wśród propozycji „ubrać ubranie”), bombka (na stole), bryle, dekel (doceniamy twarde k), heksa, pecować.

Rola słowników. Co to jest sorg?

Wygląda na to, że w gusta dziennikarzy i bydgoszczan lubiących swój język utrafił najlepiej zbiór Mini-słownik gwary bydgoskiej z bloga Firtel bydgoski (22 XI 2012). To tam piszą blauły.
Na przykład wspomniane wyżej słowo sorg. Byłoby dobrze, gdyby udało się zapisać je jako element gwary, czyli w zdaniu, w kontekście. Dzisiejsze moje poszukiwania w Sieci i w książkach owocują marnie. Łatwiej znaleźć porady agrotechniczne dotyczące prosa i sorga, czyli zbóż, aniżeli przykład użycia. Wszystkich tworzących choćby kilkulinijkowe zbiory słów ciekawych, dawnych , nietypowych, gwarowych, wychodzących z użycia — proszę:
podawajcie przykłady, pokażcie funkcjonowanie wyrazu w zdaniu. Bo nie wiemy teraz na przykład, czy ktoś się pozbył sorgu czy sorga? Łatwo psioczyć na germanizmy (die Sorge), ale mechanizmy ich adaptacji w słowiańskich dialektach to rzecz bardzo interesująca. Tymczasem bez przykładów użyć trzeba będzie uznać wyraz sorg za poświadczony w zasadzie jednostkowo i niepewnie, bo przepisanie z jednego słowniczka do drugiego albo wstawienie do quizu nie zapewnia wyrazowi wiarygodności. Może zdenerwować tych, co po bydgosku wciąż umieją i lubią mówić, a zdezorientować tych, którzy by się chcieli rzetelnie czegoś dowiedzieć.

Szukam dowodów na istnienie słowa SORG w Bydgoszczy, a nie tylko w quizach. napisz[at]dialektologia.pl

 

 

Spotkanie z dialektologiem

Share

Hej, liceum w Bronowicach miało dziś pomysł (inspirujący szept wyszedł chyba z ust Pani Mireli Rubin-Lorek), aby się spotkać z dialektologiem.

img_20161213_112224

Zaczęliśmy od Adama i Ewy, a właściwie od wywodów ks. Dębołęckiego, który mówił o języku słowieńskim jako najpierwotniejszym.

debolecki-1633

A potem poważniej rozważyliśmy dia-lekty, dzielenie się systemów językowych na mniejsze — języka praindoeuropejskiego na dialekty, z których powstały rodziny języków, dzielące się na mniejsze zespoły dialektalne, z których część weszła w skład standaryzowanych języków pisanych, a część przez wieki trwa (oraz podejmuje innowacje), zanika lub przekształca się w nowe języki pisane.

Przyniosłem też parę książek, żeby młodzież popatrzyła na egzemplifikacje tez.

Kto zaś chce się lepiej zastanowić nad gwarą i modelami grzeczności językowej obecnymi w Weselu Stanisława Wyspiańskiego, niech ściągnie i przeczyta znakomity, wnikliwy, a zarazem przystępnie napisany artykuł Kazimierza Sikory, profesora na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, językoznawcy, rodowitego mieszkańca Bronowic Wielkich. Tekst pochodzi z czasopisma „Język Polski” (nr 1–2 z roku 2001).


Praca domowa [?!]

Po każdych zajęciach jakiś ślad pamięciowy może  pozostać, a zatem mam propozycję w stylu I Ty możesz być dialektologiem. Jak był dialektologiem W.T., czyli Włodzimierz Tetmajer, czyli Gospodarz. Widzieliście Słownik bronowski?

Najpierw ja: jedna z uczennic zapytała mnie, czy wiem, co to jest szaflik. Odpowiedziałem, że to coś w rodzaju miednicy, dawniej z drewna, a teraz szaflikiem można nazywać podobne naczynie, wykonane z „nowoczesnych” materiałów. Odpowiadam ilustracją i linkiem. Ze słownika wielkopolsko-spiskiego przeklejam taką ilustrację saflika (mazurzenie) ze Spisza:

szaflik_cebrzyk

Oprócz zdjęcia z góry mamy rysunek z boku, z bloga http://odkurzone-minione.blogspot.com/2012/12/szaflik.html

szaflik_z_bloga

Nazwa szaflik pochodzi z języka niemieckiego, gdzie Schaffel oznacza beczkę.

Teraz Wy
Jeśli usłyszycie jakieś ciekawe słowo, piszcie, zawsze możemy o nim podyskutować. Jako językoznawcę interesują mnie słowa dawne, znane Waszym dziadkom i rodzicom, a dla Was nowe; także słowa regionalne, i jakie tylko chcecie. Na spotkaniu pokazywałem „drewniany ręczny mikser”. Po wielkopolsku to m.in. kwyrlejka.

kwyrlejka

A jak nazywają go starsi ludzie z Waszych rodzin? O tym i owym można pisać na artur.czesak@gmail.com lub na FB.


Gdzie byłem?

Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 7
XVII Liceum Ogólnokształcące im. Młodej Polski
ul. Złoty Róg 30, 30-095 Kraków

Dopisek z 20 grudnia 2016 r.: na stronie szkoły pojawiły się zdjęcia utrwalające te miłe chwile.