Archiwa tagu: Podhale

Poezja gwarowa w Zakopanem

Share

Tygodnik Podhalański informuje, że 24 maja odbędzie się w słynnej Astorii spotkanie laureatów konkursu jednego wiersza, wiersza pisanego gwarą.

Willa Literatów Astoria (Droga do Białego 12) gościć będzie laureatów Konkursu Jednego Wiersza im. Jurka Tawłowicza organizowanego przez Tygodnik Podhalański. Tegoroczna zwyciężczyni Anna Olesińska z Lipnicy Małej przyjedzie z zespołem regionalnym Małolipnicanie, który prowadzi. (…)
Usłyszymy wiersze m. in.  Andrzeja Gąsienicy-Makowskiego z Zakopanego, Doroty Adamczyk z Szaflar,  Stanisława Jabłońskiego z Kluszkowiec. Mamy nadzieję, że dojadą nasi laureaci spoza Podhala: Zuzanna Kostrzewa z Łyszkowic, Mirosław Binkowski z Torunia, który przysłał wiersz w gwarze pałuckiej, i Józef  Maciasz-Broda z Justice w USA (rodem z Piekielnika).
Zapewne nie uda mi się być na tym zapowiadającym się pięknie spotkaniu. Sobie samemu i czytelnikom tego wpisu winien jestem informację o patronie konkursu i o gwarowej geografii wymienionych tu twórców.
Jerzy Tawłowicz to zmarły w 2012 r. poeta, grafik, przewodnik tatrzański. Wspomnieniem o nim jest film


Co do pochodzenia zaś twórców, odnotujmy, że Lipnica Mała i Piekielnik to Orawa — kraina bardzo niedaleka od Podhala, Piekielnik w zasadzie graniczy z Czarnym Dunajcem, lecz przez wieki oddzielona granicą państwową. Na Orawie nie ma archaizmu podhalańskiego.
Zakopane i Szaflary to Podhale, ale zakopianie wyżej położeni. O Dorocie Adamczyk mogę jako słuchacz jej wzruszających gawęd powiedzieć, że to twórczyni utalentowana i wrażliwa.
Kluszkowce to miejscowość bliższa Pieninom. Jedną z cech jej gwary jej wymowa końcowego –ch jako f. Stanisław Jabłoński „Stary Dłubac”, prezentujący wiersz Holny wiater duje, wymawia [f_kšyzaf], czyli w krzyżach; po starozakopiańsku byłoby: w krzizak.
Zuzanna Kostrzewa jest z Łyszkowic, ale nie tych bliskich Proszowic, lecz z powiatu łowickiego. Jest uczennicą, oby zawsze chciała mieć gwarę swojej najbliższej okolicy za swoją.
Mirosław Binkowski to mistrz gwary pałuckiej. Pisało się tu o nim, jego słowniku, wierszach i gawędach o ukochanym Żninie. Cieszę się, że jego talent został doceniony.

Jak się ta kartofla w górach nazywa?

Share

Często się dialektologię łączy z rozprawianiem o historiach pradawnych. Sam lubię snuć rozważania o realnych i potencjalnych odzwierciedleniach przedpaństwowych granic w dzisiejszych różnicach dialektalnych. Lecz czasem sprawy te są względne lub niepewne, a pamięć ludzka płata figle, to jest jako odwieczną starożytność przedstawia fakty, o których w gazetach pisano na przykład pod koniec XIX wieku, zgoła przeciwnie. Dziś kartofel. Wiem, niektórzy krzyczą: ziemniak!
Jakub Ścisłowicz, założyciel Stowarzyszenia Miłośników Gwar Góralskich, opracował z udziałem innych internetowych miłośników „kultury bliskiej” mapę z nazwami góralskimi. Pomagali ludzie z góralskich fanpejdży, np. Goral na gory. Góralszczyzna zaś okazuje się terenem z licznymi wspólnymi cechami kulturowymi mimo różnej przynależności państwowej i różnych języków urzędowych. Adres mapy w większej rozdzielczości.

Nazwy ziemniaków u Górali i w regionach sąsiednich/ Názvy zemiakov u Goralov a v susedných regiónoch

Przypomnijmy więc przy okazji, gdyby ktoś chciał tak z gruntu sprawę zacząć badać, to powinien sięgnąć po artykuł Erazma Majewskiego, opublikowany w roku 1893 w Pracach Filologicznych Nazwy ludowe kartofla i ich słoworód.
Pozwalamy sobie tu zamieścić wersję PDF oraz krótki wyciąg. Majewski wyliczył ziemniaków i ich odmian ludowe nazwy następujące:

amerykany; ameryki; arczaki; bałabaje; bałabajka -i; bałabany; bałabony; bałabuny; bałaburka -i; bambery; bambry; bandurka -i ; bandz; barabòla -e -i; berlinka -i; berliny; bielasy; bieluchy; bliźnica -e; bula -e; bulba -y; bulbega -i; bulewka -i; bulwa -y; bulwany; bundz -e; burki; buroczka -i; buryszka -i; bylwy; cébulki; charony; cisy; cybulki; dobery; felka -i; francuzy; frejki; funtówki; gajdaki; gajdy; galicyjak -i; gałuch -y; garagola; glinki; gordzola -e; grabówki; grula -e; harcaki; hardyburka -i; hruszka -i; jabka; jakóbka; jarczak -i; ichy; iisty; karaczał -y; karakula -e; karczochy; karpele; kartofel; kartofla; kartopla -e; knole; knule; kobzalicki; kompery; kumpery; krakusy; krompel -e; łaciaki; mandyburka -i; maramony; marmurki; marykany; mazurki; modraki; modrzaki; murdzaki; nuchle; oczka; pantówka -i; parczochy; parzochy; pentówka -i; perki; perzaki; pośpiechy; pośpiechy czarne; pośpiechy żółte; przanka; pyrczyska; pyrka -i; pyrzaki; rachany; rachuny; ripa; rožki; rozkule; rychliki; rzepa -y; rzepecka -i; sasaki; sasy; sinodołki; siwki; sulki; sutki; świętojanki; sztajfarki; tywka; urany; warsiawiaki; waryjatka -i; ziąmniaki; ziemiaki; ziemlak -i; ziemne jabłko; ziemniak -i; zimiák -i; zimioki

Paręnaście lat temu artykuł na temat ziemniaków opublikowała Lucyna Tomczak, ale ona do Majewskiego nie zaglądała, o czym świadczy przypis, gdzie pomylone są imiona. Niech będzie, że to chochlik.
W ciągu dwóch z górą kop lat, jakie minęły od chwili wydania pracy Majewskiego, liczba używanych nazw tych bulw znacznie zmalała, ale zasięgi przedstawione na mapach oraz metoda ich zebrania — godne pochwały i naśladowania.