Archiwa tagu: Podegrodzie

Lachy czy Lachowie?

Share

Może teraz, gdy prezydentem jest Andrzej Duda, związany między innymi ze Starym Sączem, dotrze do szerszych mas ludności, jak to się nieraz mawiało, że w Sądeckiem istnieje i żyje, bynajmniej nie jako tylko ciekawostka, ludność rdzenna, najrdzenniejsza, bo przez sąsiednich Rusinów zwana Lachami. A Lach to Polak. Ba, może wręcz Po-Lach, jak niektórzy przypuszczali, inni zaś i dziś to głoszą. Może nawet Lecha legendarnego nigdy nie było, ale Lach — jest, i to nie jeden.

Gwara Lachów Sądeckich („stolicą” wiejską tego regionu jest Podegrodzie) ma swe odmiany, które trudno jest uchwycić i opisać, ponieważ obfituje w niespotykane w polszczyźnie ogólnej i wariantywne zarazem zjawiska z zakresu samogłosek, w tym tak zwanych nosowych. Przed drugą wojną światową Eugeniusz Pawłowski notował stan ówczesny. Dziś wiele się zmieniło. Nie mówię jednak o zaniku gwary, lecz o jej rozwoju!

Jednym z przejawów tego są konkursy gwarowe. Główny nazywa się Lachoskie Godonie. Objaśniam, że forma godonie, choć może dziwić innych Małopolan, a także Wielkopolan i Ślązaków, jest w regionie sądeckim prawidłowa. Tam staropolskie krótkie a przed spółgłoską nosową przechodzi w o. Dzieje się tak też w lachowskiej części powiatu Limanowskiego i w mowie Górali okolic Łącka (powiat sądecki, śliwowica) i Kamienicy (powiat limanowski, jakie tam specjały! przyjedźcie w niedzielę na konkurs komionickich śpiywek).
Wracajmy do Lachów. Odbył się konkurs w tym roku w Niskowej. Ciekawa relacja w lokalnym portalu sądeczanin.info. Proszę popatrzeć na stroje!


Lachy, Lachowie, Lasi?

A tytułowe pytanie nie jest proste. Ponieważ nazwy wielu tzw. grup etnograficznych pochodzą od przezwisk, tak, nie bójmy się tego stwierdzenia, to niejednokrotni pociągało to za sobą istnienie mianownika liczby mnogiej jakby deprecjatywnego — te Lachy, a nie ci — Lachowie lub Lasi. Pełen szacunek dla lokalnej kultury!

Gwara reliktem czasów biedy?

Share

Rozmaicie się mówi o tym, że gwary zanikają. Jednym z powodów, obok różnie rozumianych przemian cywilizacyjnych, bywa też smutek i wstyd, które przytłaczają nieraz pamięć. Smutek, że mowa rodziców i dziadków, mowa dzieciństwa, to dla starszych pokoleń pozostałość czasu ubóstwa  wynikającej z niego goryczy, poczucia zmarnowanych szans.

Może ja to źle odczytuję. W takim razie wyjaśnię, że zacząłem snuć taką refleksję, gdy się dowiedziałem, że w Starym Sączu 10 czerwca 2016 r., w przeddzień Zjazdu Sądeczan, odbyło się ciekawe spotkanie, na którym osoby znane i poważane, z niekwestionowanymi dokonaniami w różnych dziedzinach życia — medycynie, biznesie, administracji — dzieliły się swymi przemyśleniami i odpowiadały na wnikliwe pytania. Jak informuje serwis Sądeczanin.info, wypowiedział się także dr Zenon Szewczyk, autor Słownika gwary Lachów Sądeckich:

językoznawca, radny powiatowy i autor „Słownika Gwary Lachów Sądeckich” opowiadał, jak przez 30 lat zbierał materiały do liczącego 900 stron słownika, zapisując zasłyszane słówka gwarowe na małych karteczkach. W końcu pudła z fiszkami na strychu zaatakowały myszy i wtedy uznał, że albo je wyda drukiem, albo wygrają myszy. Panu Zenonowi nie jest żal odchodzącego świata Lachów Sądeckich, bo to był biedny świat.  
— Ziemniaki z kapustą  to był codzienny posiłek, chleb był już pewnym rarytasem, więc czego żałować? – pytał autor „Kuchni Lachów Sądeckich”.

To bardzo ważne wyznanie. Nie miejsce tutaj na wymądrzanie się i pouczanie. Dobrze, że chłopska nędza się skończyła. Nie znaczy to, że jest łatwo i idyllicznie. Można tylko tyle dodać, jednak nieco polemicznie, że niektórzy przetrawili to w sobie (albo nie) i uznali, że świat się zmienił, ale gdyby tradycja obecna w mowie, stroju, śpiewie, tańcu, rodzinności i obrzędach miały zaniknąć, to stałaby się jakaś szkoda. Że to, co dawne, może być przedmiotem dumy.
Gdy ludzie z Podegrodzia byli teraz w Rzymie na kanonizacji swojego rodaka, ojca Stanisława Papczyńskiego, zarówno oni sami, jak i pozostali uczestnicy mogli stwierdzić, że właśnie ten strój wyróżnia podegrodzoków, tak, z całego świata. Więc to chyba jest wartość?

Podegrodzie w Rzymie, 5 czerwca 2016 Fot. ze strony: www.gok-podegrodzie.net
Podegrodzie w Rzymie, 5 czerwca 2016
Fot. ze strony: www.gok-podegrodzie.net