Archiwa tagu: Małopolska

Ciekawe słowa. #1. fusyt

Share

Miły sercu memu portal o gwarze zagłębiowskiej, który upowszechnia słowo CIUĆMOK w subwersywnym ;-), pozytywnym znaczeniu, zadziwił się dziś słowem FUSYT.

Część Zagłębiaków, pardon, Ciućmoków z facebookowej grupy potwierdziła znajomość słowa, a inni pędem rzucili się do Internetu, i słusznie. Znaleźli Słownik gwary miejscowości Uszew opracowany przez panią Teresę Czesak (bardzo ładne nazwisko). Tam nasz małopolski fusyt występuje:

FUSYT ‘człowiek, któremu trudno dogodzić’: Co mu kupie, to mu nie pasuje, taki fusyt z nigo.

Dziś jednak na pochwaleniu Ciućmoków i na Google’u nie poprzestaniemy. Fusyt jest tego wart. Słowo fusyt znajduje się w 9. zeszycie Słownika gwar polskich (CHAM–CHOINECZKA), wydanym w 1991 roku. Tak, to nie pomyłka, albowiem jak wynika z opublikowanego tam artykułu hasłowego autorstwa Barbary Reczkowej, fusyt to gwarowa wersja słowa chasyd. Tak, taki chasyd jak z Austerii Stryjkowskiego w filmie Kawalerowicza:

Chasydzi
http://www.cyfraplus.pl/ms_galeria/galeria/29554_7.jpg

A spodziewaliście się czeskiego husyty? Zdaje się, że oni po Śląsku i Zagłębiu też grasowali. Jeśli nie wierzycie, to sprawdźcie u Sapkowskiego.

Kim jest fusyt i dlaczego to być może chasyd? Słowo chasyd jest pochodzenia hebrajskiego i jako zapożyczenie podlegało przekształceniom formalnym i adideacjom. Notowano więc formy: husyt (powiat mławski — Mazowsze, turecki i koniński — Wielkopolska), fusyt (w Małopolsce od Wieluńskiego i Częstochowskiego po Limanowskie). Dziś poświadczeń mamy więcej, z innych obszarów Małopolski, szczególnie z Krakowskiego, Tarnowskiego i Sądeckiego. We wspomnianym SGP PAN jest też i kuset z Rypińskiego (ziemia dobrzyńska).

Czy z tym chasydem to pewne?

Przy opracowywaniu Słownika gwar polskich pracują tęgie głowy, więc uważam to za wysprawdzane solidnie. W etymologii gwarowych ekspresywizmów osobowych, jak ładnie się nazywa takie słowa (Czesak 2004), nic nie jest ustalone na wieki i wciąż wiemy o ich pochodzeniu bardzo mało (ile ja się kiedyś nabiegałem za fetniakiem, a pewności wciąż brak). Na przykład socjolingwistka z UJ Anna Piechnik łączyła kiedyś fusyta z fusami. To też coś, co jest fuj, co jedni jedzą, a dla innych jest obrzydliwe. Nie bardzo w to wierzę, ale badanie pochodzenia wyrazów polega także na tym, żeby nie odrzucać z miejsca czegoś, co nam się akurat nie przypadło w danej chwili do gustu, jak jakiemuś fusytowi.

Jak wyglądał rozwój znaczenia?

Ludność polska wiejska katolicka nie odróżniała chasydów od niechasydzkich żydów ortodoksyjnych, a o husytach słyszało się chyba tylko w kontekście historii obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, a nie przygód Reinmara z Bielawy. Toteż chyba ze względu na przepisy dotyczące koszerności (nie wszystko można jeść, jeśli się przestrzega zasad religijnych) przeniesiono tę nazwę na człowieka odbiegającego od normy w tym zakresie. W związku z tym gwarowy fusyt to np.:
a) niepijący wódki
b) grymaszący, wybredny w jedzeniu
c) dziecko, które nie chce jeść.
Znaczenie to się też trochę rozszerza, uogólnia, może rozmywa. Kamil Gołdowski w gminie Iwanowice pod Krakowem zanotował następujące wypowiedzi:

Sprawdźmy!

Hej, Ciućmoki i Reszta Świata! Zróbmy z naszych dyskusji i przekomarzanek pożytek dla nauki. Czy moglibyśmy razem poszukać odpowiedzi o zasięg geograficzny słowa fusyt, a przy okazji o inne znaczenia tego rzeczownika.

1) czy znasz słowo fusyt i co ono u Ciebie znaczy? (proszę podać miejscowość i znaczenia)
2) czy znasz inne słowa określające osobę wybredną w jedzeniu?

Liczę na Koło Naukowe Językoznawców Studentów UJdialektologów z UAM i znakomitych badaczy nazw ziemniaka, którym przewodzi Kuba Ścisłowicz.
Zapytuję więc na koniec bardzo po zagłębiowsku: Pomożecie?

Dialektolog w drodze

Share

Bywa tak, że mało jest czasu na refleksję zapisaną, bo wiele się dzieje. Wydarzenia i dźwięki mowy różnych okolic odkładają się w pamięci. Google zapamiętał minione dwa dni w sposób przedstawiony na filmiku.

Wiśniowa i Limanowa — to się rymuje, a spotkania, które tam odbyłem, różne pod względem treści, upewniają mnie w jednym: ludzi dobrej woli jest więcej, niżbyśmy się spodziewali.

Inicjatywy kulturalne podejmowane w gminie Wiśniowa (powiat myślenicki) i w Limanowej oraz powiecie limanowskim są godne zapamiętania, pochwalenia, kontynuowania.

Były to: inauguracja projektu Wiśniowsko godka i III Limanowska Wiosna Poetycka.