Archiwa tagu: Lachy

Kto to jest Lach?

Share

Pytanie o znaczenie słowa Lach oraz o to, gdzie według mieszkańców przepytywanej miejscowości mieszkają ludzie tak nazywani wciąż jest ciekawe, a odpowiedzi nie zostały w jedno miejsce zebrane i zinterpretowane. Jeśli ktoś w Krakowie słyszy o Lachach, to zwykle dzięki bardzo prężnemu ośrodkowi tej ludowej polskiej kultury, jakim jest Podegrodzie, o czym zresztą kiedyś tu pisałem. Strój lachowski z Podegrodzia i najbliższej okolicy Starego Sącza uchodzi za najbogatszy ludowy strój polski.

Podegrodzie — rodzina w stroju lachowskim

Bardziej na zachód znajduje się kraina, której nazwa wywodzi się od Lach, ale przymiotnik tworzony od tego rzeczownika to laski lub lašský — stamtąd wywodził się Óndra Łysohorsky, który stworzył laski język literacki. Nie był sam. Od Lachów, jakoś łączonych w historycznych rozważaniach i fantazjach z Lędzanami da się stworzyć nazwę krainy — Lašsko.

Lašsko jest krainą mityczną, a jego […] król (Zdeněk Krulikovský, Skalice 6,
Frýdek-Místek 73801) włącza do niego Małe Laszsko, Wielkie Laszsko i krainę
Białochrobatów (Lachistan), więc z obecnego terytorium Polski: cały Śląsk, góry
i Pogórze, Krakowskie i Sandomierskie.

Mapa terenów laskich i białochrobackich

Więcej na stronie www.lassko.eu. Jak wygląda pisany język laski? Proszę spojrzeć na stronę tytułową i fragment książki Jozefa Šinovskiego Hałdy na roli, Ostrava 1945 (nakładem własnym).


Najciekawsze jest jednak na końcu. Kto dotarł do tego miejsca wpisu, może się ze mną zgodzić albo wręcz przeciwnie. Na zachodnich krańcach Małopolski (dziś w województwie śląskim) leży miejscowość Bestwina. Iluż ona przemianom przynależności państwowo-administracyjnej podlegała w ciągu ostatniego tysiąclecia! Odwieczne pogranicze małopolsko-śląskie (a może śląsko-małopolskie), władze Piastów, Habsburgów (także tych bestwińskich), hurtowe uznawanie za Krakowiaków, przeciąganie ku śląskości, mglista nieco, choć geograficznie najsłuszniejsza „podbeskidzkość” czasów istnienia województwa bielskiego… Najlepsza rzecz jest taka, że dzięki uporczywemu badaniu, powtórzeniu historycznych pytań wielkich Orawian, Piotra Borowego i ks. Ferdynanda Machaya, „co my za jedni?”, odnaleźli się w laskości. Dzięki wielkiej energii miejscowego działacza kulturalnego Sławomira Ślósarczyka odtworzono strój małopolskich Lachów zachodnich, jeśli można użyć takiego określenia. Kolega Ślósarczyk wygląda obecnie tak:

W laskim kłobuku

Kilkupokoleniowy zespół pieśni i tańca „Bestwina” nie tylko śpiewa i tańczy, co się rozumie samo przez się, ale jest ubrany w stroje związane z miejscowym regionem. Wymagało to wiele wysiłku, pracy, przełamywania różnych oporów, przekroczenie granicy zbiorowej niepamięci. Chwała regionalistom i folklorystom z powołania. Tymczasem w połowie XIX wieku istnienie Lachów na terenach olbrzymiego powiatu wadowickiego (który wchłonął myślenicki) było czymś oczywistym. Malunek z książki Wadowicer Kreis (1842) przedstawia owych Lachen tak:

Lachen. Fantazja czy obrazek z natury?

Zadanie domowe: Kto to jest Lach? Jak widać z mapy — pytać można od Frydka po Sandomierz. Odpowiedzi zbieram. #NagrajDziadka

Lachy czy Lachowie?

Share

Może teraz, gdy prezydentem jest Andrzej Duda, związany między innymi ze Starym Sączem, dotrze do szerszych mas ludności, jak to się nieraz mawiało, że w Sądeckiem istnieje i żyje, bynajmniej nie jako tylko ciekawostka, ludność rdzenna, najrdzenniejsza, bo przez sąsiednich Rusinów zwana Lachami. A Lach to Polak. Ba, może wręcz Po-Lach, jak niektórzy przypuszczali, inni zaś i dziś to głoszą. Może nawet Lecha legendarnego nigdy nie było, ale Lach — jest, i to nie jeden.

Gwara Lachów Sądeckich („stolicą” wiejską tego regionu jest Podegrodzie) ma swe odmiany, które trudno jest uchwycić i opisać, ponieważ obfituje w niespotykane w polszczyźnie ogólnej i wariantywne zarazem zjawiska z zakresu samogłosek, w tym tak zwanych nosowych. Przed drugą wojną światową Eugeniusz Pawłowski notował stan ówczesny. Dziś wiele się zmieniło. Nie mówię jednak o zaniku gwary, lecz o jej rozwoju!

Jednym z przejawów tego są konkursy gwarowe. Główny nazywa się Lachoskie Godonie. Objaśniam, że forma godonie, choć może dziwić innych Małopolan, a także Wielkopolan i Ślązaków, jest w regionie sądeckim prawidłowa. Tam staropolskie krótkie a przed spółgłoską nosową przechodzi w o. Dzieje się tak też w lachowskiej części powiatu Limanowskiego i w mowie Górali okolic Łącka (powiat sądecki, śliwowica) i Kamienicy (powiat limanowski, jakie tam specjały! przyjedźcie w niedzielę na konkurs komionickich śpiywek).
Wracajmy do Lachów. Odbył się konkurs w tym roku w Niskowej. Ciekawa relacja w lokalnym portalu sądeczanin.info. Proszę popatrzeć na stroje!


Lachy, Lachowie, Lasi?

A tytułowe pytanie nie jest proste. Ponieważ nazwy wielu tzw. grup etnograficznych pochodzą od przezwisk, tak, nie bójmy się tego stwierdzenia, to niejednokrotni pociągało to za sobą istnienie mianownika liczby mnogiej jakby deprecjatywnego — te Lachy, a nie ci — Lachowie lub Lasi. Pełen szacunek dla lokalnej kultury!