Archiwa tagu: Kujawy

Ślipie — jedno czy dwa?

Share

Niezawodny portal bydgoszcz.naszemiasto metodą klikanki o słowa pyta, co to ślipie.

Wśród możliwych odpowiedzi występują śliwki, krety, oczy i głęboki sen. To ostatnie pewnie dla lepiej władających angielskim niż miejscowym, bo sleep. Przypuszczam, że prawidłowa odpowiedź to oczy, ale ciekawi mnie, czy precyzyjnie pytają. Znaczy się: czy są dwa, oba ślipie? A może jest jedno ślipie i dwa ślipie (to by była ciekawostka, bo nieregularność). Czy jednak jedno ślipie i dwa ślipia, tylko się komuś źle pytanie napisało.

Żeby się jeszcze odrobinkę wyzłośliwić: pytacze sugerują, że ktoś, kto nie zna gwary kujawskiej, zapewne jest „słoikiem”. To ciekawe! Czyli utożsamiają „gwarę kujawską” z wielkomiejską Bydgoszczą, a nie z całymi Kujawami, obszerną krainą historyczno-geograficzną, siłą rzeczy przez wieki zdominowaną powierzchniowo i liczebnie osadnictwem wiejskim.

Przecież gwara kujawska to nie jest to samo co gwara miejska Bydgoszczy!

Jedna i druga są zresztą świetnie opracowane. Teraz, bo w 1911, gdy Kazimierz Nitsch wydawał Mowę ludu polskiego, niewiele mógł powiedzieć o różnicach między zasadniczą Wielkopolską a Kujawami. Zestawił jednak pewne różnice językowe.

Wracając do ślipiów. Słowniczek bydgoski, też mój ulubiony, podaje, że i tak, i tak:

ślipia a. ślipie – oczy

Ale to się w naszych czasach komputerowych i zerojedynkowych źle prezentuje.
Co do słowa ślipie mogę rzec jeno, że widzę ciemność.

Klikanka z gwarą bydgoską. TOP 10 Radia ESKA

Share

Bydgoska wersja strony internetowej Radia Eska proponuje zabawę z gwarą bydgoską. Zachęcani jesteśmy takim zestawem słów:

Zebuć się, wykopyrtknąć się, waserwaga, uglajdany, szneka, rojber. To tylko kilka słów w gwary bydgoskiej.

I dobrze. Zdaje się, że drugie z nich to zwykłe ogólnopolskie ekspresywne potoczne wykopyrtnąć się. Tego rodzaju konkursy pozwalają przemyśleć, co dla mieszkańców danego terytorium jest swego rodzaju językowym emblematem, znakiem tożsamości. Nie zawsze są to procesy sterowane, ale niekiedy władze samorządowe, instytucje zajmujące się promocją i turystyką je wspomagają. W taki właśnie sposób w Krakowie karierę robi obwarzanek.

Naj-bydgoskie słowa to zatem

antrejka, badeje / badejki, blaua, iść na blauły [sic! — dialektolog], durszejnander, dynks, krzyżak, rojber, szneka, zebuć się, uglajdany

Znaczenie słów jest do odnalezienia w słownikach gwary bydgoskiej i oczywiście na przywoływanej stronie. Jest tam jeszcze jakieś głosowanie, ale nie bardzo pojąłem, na co i po co mam głosować, i na jakiej podstawie powyższy zestaw to właśnie TOP 10. Jest parę literówek, ale nie bądźmy małostkowi. Bydgoszcz i jej mowa dadzą się lubić.

Wartość takiego zestawienia

Wartość poznawcza. Słów blauadurszejnander, rojber i uglajdany nie znalazłem w Małym słowniku gwary bydgoskiej Andrzeja S. Dyszaka z roku 2008. Być może wcześniej nie zwrócono na nie uwagi. Trzeba więc stale zastanawiać się nad językiem lokalnym, mówić nim i o nim.

___________________________

Zapisz opowieści swojej rodziny. Nagraj Babcię, rodziców. Podziel się z dialektologia.pl ciekawymi słowami, koniecznie podając miejscowość, z której pochodzą.