Archiwa tagu: gwara spiska

Po nartach na kulturę. Bukowina i Krempachy

Share

Kto jest na zimowych wywczasach w góralskich lasach, to jest na kwaterach, w pensjonatach, hotelach czy agroturystykach, nie musi szusować do zamknięcia stoków. Mam dziś dwie propozycje kulturalne, oczywiście związane z dialektologią, a w ściślejszym sensie z gwarą prezentowaną na scenie.

Bukowina Tatrzańska (Podhale)

19 stycznia na scenie Bukowiańskiego Centrum Kultury „Dom Ludowy” (przez warszawiaków chyba zwanego „ludówką”) będzie można obejrzeć występ zespołu „Zawaternik” z Leśnicy-Gronia.

A co znaczy słowo zawaternik? Spytajcie na miejscu. Związek z watrą wydaje się wyraźny, więc harcerze już powinni kojarzyć.

Krempachy (Spisz)

Krempachy (tak wpiszcie do GPS) to miejscowość w sąsiednim regionie — na Spiszu. Tamtejsza gwara góralska różni się od podhalańskiej zakończeniem czasowników na –uwać, a nie –ować i wyrazistym końcowym –f, tam gdzie w większości gwar podhalańskich jest –(szczegóły geograficzne w artykule Zbigniewa Gołąba) w miejscu ogólnopolskiego –ch. Może też da się usłyszeć prawdziwe ł. Zresztą, wybiercie sie 28 stycnia (januara) do Krympof, to usłyszycie. Oprócz krotochwili z życia małżeńskiego nie bez elementów manipulacji i metafizyki (samo życie!) będzie można obejrzeć popisy taneczne zespołu regionalnego „Zielony Jawor”. I weźcie jaki dudek, coby go rucić do kapelusa (honorarium dla artystów i organizatorów jest także sprawą honoru Gości — tłumaczenie międzykulturowe).
Zielony Jawor, Hartazel na babe

Ten hartazel to rodzaj medeciny, choć dosłownie… (spytajcie Gazdów, u których mieszkacie), a i w Krympachaf  chętnie Wam powiedzą.
Męskie rozterki są uniwersalne. Pani Maria Wnęk tak je opisuje:

Ej to świyntom  prowde chłopy godajôm,
Ze bez baby źle, ale z babôm, jesce gorzyj majôm.


Narciarze i Zimnicy (zimowa odmiana letników)! Zachęcam. Po nartach na kulturę ludową, a potem kultura biesiadna czy co tam chcecie.

Gwara i edukacja regionalna

Share

W Bukowinie Tatrzańskiej odbyła się 8 kwietnia 2016 roku konferencja na temat edukacji regionalnej.
Pytanie, które nurtuje autora niniejszego serwisu, brzmi: uczyć gwary czy uczyć o gwarze? Jakie wartości niesie tradycyjny język i tradycyjna kultura?


Program konferencji „Edukacja regionalna drogą kształcenia ku wartościom” był bogaty i zróżnicowany.

  • Rzecz o Tomku Słusnym i góralskich mądrościach w niej zawartych

prof. dr hab. Stanisław Hodorowicz – przewodniczący Rady Naukowej Związku Podhalan

  • Od Witkiewicza po współczesność – edukacja regionalna na Podtatrzu w zarysie historycznym, dr hab. Anna Mlekodaj – Podhalańska Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Targu
  • Od kultury ludowej do kultury lokalnej – wybrane problemy edukacji regionalnej, dr hab. Monika Golonka-Czajkowska – Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego
  • Edukacja regionalna – komu i do czego jest potrzebna, dr Stanisława Trebunia-Staszel – wiceprezes Związku Podhalan w Polsce, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego
  • „Ilustrowany leksykon gwary i kultury podhalańskiej” prof. dr hab. Józefa Kąsia zwierciadłem dziedzictwa kulturowego regionu, Andrzej Skupień – prezes Związku Podhalan w Polsce
  • Edukacja regionalna na lekcjach w gimnazjum, Anna Wende-Surmiak- Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem
  • Centrum Pasterskie w Koniakowie jako przykład edukacji regionalnej – współczesnej opartej na tradycji, Maria Kohutowa – Związek Podhalan Oddział Górali Śląskich, Fundacja Pasterstwo Transhumacyjne
  • Droga ku edukacji kaszubskiej, Janina Kwiecień – starosta kartuski, Danuta Pioch – konsultant języka kaszubskiego i edukacji regionalnej Centrum Inicjatyw Edukacyjnych w Kartuzach
  • Prezentacja Szkoły Ginących Zawodów, Folkloru i Sztuki Ludowej działającej przy Bukowiańskim Centrum Kultury „Dom Ludowy”, Bartłomiej Koszarek – dyrektor Bukowiańskiego Centrum Kultury
  • Dyskusja
  • Prezentacja osiągnięć uczniów – laureatów konkursów regionalnych: 
    gawęda – Julia Majerczyk (Bukowina Tatrzańska), Paweł Głód (Bukowina Tatrzańska) – laureaci 40. Przeglądu Młodych Recytatorów i Gawędziarzy im. Skupnia Florka w Białym Dunajcu, wiersz – Paulina Martinczak (Jurgów) – laureatka II miejsca w VI Gminnym Konkursie Gawędy i Recytacji im. Hanki Nowobilskiej w Białce Tatrzańskiej, scenka rodzajowa – „Na zdrowie” – Gabriela Rusnak i Zofia Wojtas (Jurgów), występ zespołu regionalnego „Mali Wiyrchowianie” z Bukowiny Tatrzańskiej.

(Program za serwisem Watra.pl; usunięto nadmiar wielkich liter)