Archiwa tagu: gwara bydgoska

Bydgoskie słowa. Sorg

Share

No pięknie. Ledwo Radio ESKA swoje bydgoskie słowa opublikowało, juz Gazeta Pomorska zachęca czytelników do quizowania na temat bydgostianów leksykalnych.

Słowa z gwary bydgoskiej

Czy warto? Zawsze warto sprawdzać, czy to, co my wiemy, jakoś się zgadza z tym, co o naszym języku wiedzą inni. Żeby mieć refleks i gdyby nie chcieli nam gdzieś podać galertu, poprosić o zimne nóżki lub odwrotnie.
Już początek quizu jest zacny, bo pytanie dotyczy bambrejewa, czyli… nie! żadnych podpowiedzi i spojlerów. Tu jest tylko inteligentny, mam nadzieję, komentarz dialektologa, a zabawa z bydgoskimi regionalizmami i gwaryzmami przeze mnie mącona nie będzie.

Bambrejewo

Po bambrejewie są jeszcze: badeje, glajda (z propozycjami: dziecko, kisiel, kapuśniak, niezdara), poruta, sorg, wiara, zebuć się (wśród propozycji „ubrać ubranie”), bombka (na stole), bryle, dekel (doceniamy twarde k), heksa, pecować.

Rola słowników. Co to jest sorg?

Wygląda na to, że w gusta dziennikarzy i bydgoszczan lubiących swój język utrafił najlepiej zbiór Mini-słownik gwary bydgoskiej z bloga Firtel bydgoski (22 XI 2012). To tam piszą blauły.
Na przykład wspomniane wyżej słowo sorg. Byłoby dobrze, gdyby udało się zapisać je jako element gwary, czyli w zdaniu, w kontekście. Dzisiejsze moje poszukiwania w Sieci i w książkach owocują marnie. Łatwiej znaleźć porady agrotechniczne dotyczące prosa i sorga, czyli zbóż, aniżeli przykład użycia. Wszystkich tworzących choćby kilkulinijkowe zbiory słów ciekawych, dawnych , nietypowych, gwarowych, wychodzących z użycia — proszę:
podawajcie przykłady, pokażcie funkcjonowanie wyrazu w zdaniu. Bo nie wiemy teraz na przykład, czy ktoś się pozbył sorgu czy sorga? Łatwo psioczyć na germanizmy (die Sorge), ale mechanizmy ich adaptacji w słowiańskich dialektach to rzecz bardzo interesująca. Tymczasem bez przykładów użyć trzeba będzie uznać wyraz sorg za poświadczony w zasadzie jednostkowo i niepewnie, bo przepisanie z jednego słowniczka do drugiego albo wstawienie do quizu nie zapewnia wyrazowi wiarygodności. Może zdenerwować tych, co po bydgosku wciąż umieją i lubią mówić, a zdezorientować tych, którzy by się chcieli rzetelnie czegoś dowiedzieć.

Szukam dowodów na istnienie słowa SORG w Bydgoszczy, a nie tylko w quizach. napisz[at]dialektologia.pl

 

 

Klikanka z gwarą bydgoską. TOP 10 Radia ESKA

Share

Bydgoska wersja strony internetowej Radia Eska proponuje zabawę z gwarą bydgoską. Zachęcani jesteśmy takim zestawem słów:

Zebuć się, wykopyrtknąć się, waserwaga, uglajdany, szneka, rojber. To tylko kilka słów w gwary bydgoskiej.

I dobrze. Zdaje się, że drugie z nich to zwykłe ogólnopolskie ekspresywne potoczne wykopyrtnąć się. Tego rodzaju konkursy pozwalają przemyśleć, co dla mieszkańców danego terytorium jest swego rodzaju językowym emblematem, znakiem tożsamości. Nie zawsze są to procesy sterowane, ale niekiedy władze samorządowe, instytucje zajmujące się promocją i turystyką je wspomagają. W taki właśnie sposób w Krakowie karierę robi obwarzanek.

Naj-bydgoskie słowa to zatem

antrejka, badeje / badejki, blaua, iść na blauły [sic! — dialektolog], durszejnander, dynks, krzyżak, rojber, szneka, zebuć się, uglajdany

Znaczenie słów jest do odnalezienia w słownikach gwary bydgoskiej i oczywiście na przywoływanej stronie. Jest tam jeszcze jakieś głosowanie, ale nie bardzo pojąłem, na co i po co mam głosować, i na jakiej podstawie powyższy zestaw to właśnie TOP 10. Jest parę literówek, ale nie bądźmy małostkowi. Bydgoszcz i jej mowa dadzą się lubić.

Wartość takiego zestawienia

Wartość poznawcza. Słów blauadurszejnander, rojber i uglajdany nie znalazłem w Małym słowniku gwary bydgoskiej Andrzeja S. Dyszaka z roku 2008. Być może wcześniej nie zwrócono na nie uwagi. Trzeba więc stale zastanawiać się nad językiem lokalnym, mówić nim i o nim.

___________________________

Zapisz opowieści swojej rodziny. Nagraj Babcię, rodziców. Podziel się z dialektologia.pl ciekawymi słowami, koniecznie podając miejscowość, z której pochodzą.