Archiwa tagu: Górny Śląsk

Radio ESKA na niepewnym gruncie. Gwara śląska

Share

Czy ja tu już pisałem, że współcześnie pisanie „gwara śląska” jest błędne, a może i dyskryminujące? W każdym razie zalecam ostrożność.

Bojowo

Chodzi o to, że jest to potoczne polskie sformułowanie, które naukowo, precyzyjnie winno być zmienione na co najmniej dialekt śląski — jeśli mamy na myśli zjawisko, które jest wspólne dla całego Śląska, od Cieszyna nad Olzą po… Cieszyn (wieś, gmina Sośnie, powiat ostrowski, województwo wielkopolskie).
Jeśli mamy na myśli zjawisko lokalne, wiejskie, można użyć sformułowania gwara śląska, lecz dokładnie podać okolicę, np. słowo ze śląskiej gwary wschodniej części powiatu pszczyńskiego.
Wobec tego, że po śląsku mówi się nie tylko na wsiach (a i te mają nieraz po parę tysięcy mieszkańców!), lecz i w miastach, zmienia się sytuacja socjolingwistyczna, m.in. zakres użycia (literatura, przekłady, publicystyka, blogi), coraz bardziej zasadne jest mówić o języku śląskim, (górno)śląskim mikrojęzyku literackim.

Pojednawczo

Ponieważ jednak Spass muss sein, a lepiej propagować wiedzę, niż nie wiedzieć nic, spróbujmy zajrzeć do quizu o owej „gwarze śląskiej”, proponowanego przez red. Sandrę Rybińską z Radia ESKA. Radio dopiero co robiło prezentację topowych słów gwary miejskiej Bydgoszczy, który mi się podobał.

O co pytają

Można głosować na słowa budzące sympatię. Zaproponowano następujące:

hercklekoty, charboły, rojber (chachor, gizd), zdrzadło, szmaterlok, sznuptychla, gypechalter (z tą pisownią się nie zgadzam), geburtstag, skurzica (tu pisownia wariantywna), pultok

Jakość niezła, poziom trudności w sam raz, objaśnienia przy obrazkach sensowne. Czy to pozytywne? A może ktoś sobie żarty robi, że po śląsku to same słowa śmieszne? Tym razem chyba nie aż tak. Można to uznać za akcję edukacyjną, choć nie mającą takiego zasięgu i emocjonalnego ładunku jak niegdyś ankieta o najpiękniejszych śląskich słowach, która zaowocowała wartościową książką: Antologia. Najpiękniejsze śląskie słowa.

Najpiękniejsze śląskie słowa

Mimo to

Mimo to zjawiska językowe obecne na Śląsku i przemiany językowe tam zachodzące wychodzą z obszaru dialektologii i przenoszą się w zakres badań z dziedziny słowiańskich mikrojęzyków literackich. Częściej więc piszę o nich w innym miejscu, w blogu Linguae in statu nascendi. Zapraszam.

Poetycki wstęp do adwentu

Share

Jan Kaintoch, o którego wierszach napomknąłem w innym miejscu przed Wielką Nocą, napisał też wiersz na początek adwentu.

FLIGRYM DO NAZARETU

Archanioł Gabryjel fliger se bajstlowoł.
Łorozki Ponboczek gynał przi nim stowo:
— Toż puszczej motory tego dżambo-dżetu,
Z Nowinom radosnom leć do Nazaretu.

— Znojdziesz gryfno Maria, cera łod Achima,
Bydzie brała woda we źrodle przi brzimach.
Zawołosz: — Maryjo! Niy musisz sie starać,
Ponboczek Ci przaje bo mosz wielko wiara.

— Za dziewiyńć miesiyncy Dzieciontko porodzisz,
Dosz mu miano Jezus, Łon lud łoswobodzi.
Maryja sie spyto: — Jako sie to stanie,
Jak jo niy znom chłopa, moj Ty z Niebios Panie!?

— Łodpowiysz Maryji: Nojświyntszy Duch Boży
Pod czystym Twym sercym Jezusa położy.
Nojwyższy wachowoł Cie bydzie dniym, nocom.
A łod zła wszelkigo osłoni swom mocom.

Gabriel sfjurgnył z Nieba i wytuplikowoł
Maryji Dziewicy Ponboczkowe Słowo.
A Nojświyntszo Panna, Nojczystszo Leluja:
— Tak jak żeś to pedzioł, tak jo to przijmuja!

Boże Narodzenie 2015 Jan Kaintoch

Autor, architekt, pszowik, dołączył mi go do swej książki Ślonskie wiersze (Legis: Wodzisław Śląski, 2014).
Komentarz naukowy: dialektologia ma kłopot z nietypowym użyciem terytorialnego systemu językowego. Tekst artystyczny, a nie „ludowy”, czyli zaliczany do folkloru. Indywidualny, a chętnie przyjmowany przez zbiorowość. Prosty, a nawiązujący do paradoksów głębokiej teologii.