Podhalański głos o góralskiej gwarze

Share

To jest w zasadzie link do tekstu w serwisie goral.info, bo tam Jakub Ścisłowicz opublikował w strefie czytelnika swój tekst Gwara — manifest i apel będący zarazem diagnozą sytuacji językowej terenów zamieszkiwanych przez Górali, z centrum demograficznym i ideowym na Podhalu opodal Zakopanego i Nowego Targu.
Autor jest studentem Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, więc wie, co pisze, a w dodatku pisze ciekawie:

Można zatem wyróżnić kilka cech, uznawanych za typowe dla narzecza góralskiego, których zanik mocno postępuje w ostatnim czasie. Archaizm podhalański u najmłodszego pokolenia prawie zamarł, podobnie twarda wymowa po -k-, -g- w narzędniku, w słowach typu „z Bôgém” (obecnie coraz częściej słyszy się „z Bôgiym”, co jest przykładem upodobnienia do formy ogólnopolskiej). Oprócz tego coraz gorzej jest z pochyleniami i labializacją śródgłosową, tworzą się „potworki” w stylu: „tutoj”, „tamoj”, „dzisioj” (zamiast uznawanych za bardziej poprawne „tutok”, „tamok”, „dzisiok”), no i niestety coraz częściej widać zanikanie mazurzenia (tak typowej dla naszej gwary cechy). Przypomina nam to sytuację językową Ukrainy wschodniej i Białorusi, na terenie których w czasie komunizmu na warstwę leksykalną języków ukraińskiego i białoruskiego duży wpływ wywarł język rosyjski, w wyniku czego powstały specyficzne mieszanki językowe, tzw. surżyk na Ukrainie i trasianka na Białorusi. U nas zachodzi podobne zjawisko i jeżeli organizacje regionalne nie zaczną podejmować długofalowych działań w celu ochrony gwary, to możliwe, że w ciągu dwóch – trzech pokoleń zaniknie ona, względnie będziemy słyszeć coś w stylu:

Wcoraj zem dziesi posed i zem zobocył Staska jak jechoł na motorze”

Trafnie więc opisuje zjawiska interferencji, ewolucji systemu językowego i zmian, które się utrwalają. Na końcu tekstu autor proponuje rozważenie pomysłu powołania jakiegoś organu, podobnego nieco do Rady Języka Polskiego, która mogłaby rekomendować  określony formy językowe i swym autorytetem wspierać działania na rzecz zachowania i promowania gwary, czemu mogłaby towarzyszyć intensyfikacja badań nad językiem.


I obrazek ze zbiorów Biblioteki Narodowej. Estetyzacja mieszkańców Przedgórza oddala od materialnej prawdy?

Lewicki 1841 3895777

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *