Monografia Podegrodzia i podegrodzkiej gminy

Share

Piękna miejscowość gminna Podegrodzie z okazji 1000-lecia swego istnienia w historycznych zapiskach zdobyła się na wydanie okazałej monografii pod redakcją prof. Feliksa Kiryka. Wielka w tym wszystkim zasługa instytucji, które wykazały się pietyzmem dla własnej ziemi i tradycji. Ja sam widziałem dobrą współpracę samorządu z wójt Małgorzatą Gromalą, ośrodka kultury i parafii. W Podegrodziu współistnieje szacunek dla tradycji i świetne odnajdywanie się we współczesności.

Relację z promocji publikacji znajdujemy tu. Czytelników spoza regionu uwiadamiam jednak, że błogosławiony marianin rodem z Podegrodzia nazywał się Papczyński, a nie tak, jak napisali metropolitalni sprawozdawcy.
______________________________________________________________
Wersja tekstowa dla zainteresowanych:

PODEGRODZIE I GMINA PODEGRODZKA

ZARYS DZIEJÓW

 

POD REDAKCJĄ

FELIKSA KIRYKA

 

KRAKÓW 2014

 

ISBN 978-83-60154-37-3

 

Wydawnictwo Antykwa. Wydanie I, Kraków 2014

 

Szanowni Państwo

Zapraszam Państwa do niezwykłej i fascynującej podróży historycznej po zakątkach Podegrodzia i sołectwach podegrodzkich od czasów ich powstania do współczesności.

Trzymają Państwo w rękach pierwsze wydanie monografii poświęcone Ziemi Podegrodzkiej. Już sama objętość opracowania świadczy, że materiał źródłowy był bardzo obszerny i jego przygotowanie wymagało niezwykłej staranności i rzetelności. Jestem pewna, że monografia zainteresuje nie tylko pasjonatów historii, ale także wszystkich mieszkańców gminy i naszych przyjaciół. Przeglądając karty monografii mamy szansę wzbogacić swoją wiedzę o naszej „małej ojczyźnie”, z którą związaliśmy swoje życie i uchronić zapisane tam historie od zapomnienia, mając na uwadze, że dzisiaj my wszyscy tworzymy swoją, kolejną część historii, która będzie oceniona przez potomnych. Pamiętajmy więc o ponadczasowych słowach naszego wybitnego krajana, błogosławionego o. Stanisława Papczyńskiego: „Narodziliśmy się nie dla samych siebie, lecz dla Ojczyzny. Nie jest obywatelem państwa ten, kto żyje tylko dla siebie, chociaż z trudem da się powiedzieć o kimś, że żyje dla siebie, jeśli nie żyje dla nikogo innego”. Wierni tej zasadzie mieszkańcy Ziemi Podegrodzkiej od zarania dziejów odgrywali i odgrywają znaczącą rolę w życiu społecznym kraju.

W roku 2014 obchodzimy jubileusz 1000-lecia miejscowości i parafii Podegrodzie. To doskonała okazja do zapoznania się z przeszłością tych terenów. Wydanie monografii, zawierającej kompetentną i wielowiekową syntezę dziejów Ziemi Podegrodzkiej, jest zwieńczeniem i trwałym pomnikiem tych obchodów.

Serdecznie dziękuję Autorom niniejszej publikacji, którzy pod kierunkiem nie-ocenionego prof. Feliksa Kiryka dokonali tytanicznej pracy, wyszukując w zakamarkach archiwów nieznane fakty z dziejów naszej ziemi. Dziękuję wszystkim innym osobom zaangażowanym w powstanie tego dzieła.

Jestem pewna, że monografia Gminy Podegrodzie spotka się z dużym zainteresowaniem i będzie powodem do dumy z dokonań naszych poprzedników.

Małgorzata Gromala

Wójt Gminy Podegrodzie

 

SPIS TREŚCI

Małgorzata Gromala, Wprowadzenie … 5

Feliks Kiryk, Wstęp … 7

Wykaz skrótów … 13

Jan Lach, Tomasz Mrówka

Zarys warunków przyrodniczych gminy Podegrodzie … 15

Budowa geologiczna … 16

Rzeźba terenu … 21

Klimat… 25

Stosunki wodne… 28

Gleby – struktura użytkowania terenu … 31

Ochrona przyrody… 35

Turystyka… 35

Problemy sozologiczne gminy Podegrodzie … 37

Jacek Poleski

Archeologia o przeszłości Podegrodzia … 39

Andrzej Jureczko W średniowieczu… 87

Podegrodzie… 88

Pozostałe wsie Gminy Podegrodzie … 104

Franciszek Leśniak

W okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej XVI-XVIII w. … 135

Przynależność administracyjna… 135

Własność … 140

Życie gospodarcze i stosunki społeczne … 160

Wobec wojen, konfliktów wewnętrznych i klęsk żywiołowych … 192

Parafia i parafianie … 199

Opieka społeczna, oświata i szkolnictwo … 208

JAN WNĘK

Pod berłem Habsburgów (1770-1918)… 213

Stosunki własnościowe … 213

Zaludnienie oraz materialne i kulturalne warunki bytowania społeczności wiejskich ..Życie gospodarcze … 246

Samorząd gminny … 266

Organizacje społeczno-gospodarcze … 273

Zycie polityczne … 281

Oświata i kultura … 292

Kościół i parafia … 311

W latach wielkiej wojny … 318

Uwagi końcowe … 322

TADEUSZ ALEKSANDER

Między wojnami światowymi (1918-1939)… 325

Po odzyskaniu niepodległości… 325

Obszar i mieszkańcy… 327

Stosunki gospodarcze … 338

Samorząd terytorialny… 348

Życie polityczne. Stowarzyszenia gospodarcze i społeczno-kulturalne … 351

Szkolnictwo i oświata … 372

Parafie i życie religijne … 389

Życie kulturalne … 392

JAKUB BULZAK, JACEK CHROBACZYŃSKI

W latach okupacji niemieckiej (1939-1945)… 401

Wstęp… 401

Mniejszość niemiecka w gminie przed II wojną światową … 404

Dramat wrześniowy 1939 … 406

System okupacji. Polityka i praktyka okupanta … 410

Represje … 422

Konspiracja … 424

Okupacji dzień powszedni… 435

Kościół i życie religijne … 447

Szkolnictwo … 450

Koniec okupacji. Wyzwolenie … 453

LESZEK MIGRAŁA

W pierwszym powojennym trzydziestoleciu (1945-1975)… 457

Lata odbudowy i przemian ekonomiczno-społecznych oraz politycznych (1945-1948)… 457

Ustrój gminny i gromadzki. Życie polityczne … 484

Służba zdrowia. Zakłady produkcyjne i instytucje spółdzielcze … 493

Oświata i szkolnictwo. Stosunki kulturalne. Organizacje społeczne … 515

Parafie i życie religijne … 543

JERZY LEŚNIAK

Gmina Podegrodzie w latach 1975-2014 … 551

U schyłku PRL… 551

W okresie III Rzeczpospolitej… 582

BOGUSŁAW KRASNOWOLSKI

Przekształcenia przestrzenne, zabytki i wartości kulturowe … 771

Etapy przemian …771

Układy przestrzenne …779

Zespoły sakralne …789

Zespoły dworskie… 817

Zabudowa użyteczności publicznej… 819

Budownictwo regionalne … 820

Mała architektura: kapliczki, figury, pomniki… 825

Twórczość plastyczna: od XIX w. do współczesności… 825

Zakończenie … 833

MARIA BRYLAK-ZAŁUSKA

Zarys kultury materialnej Lachów Podegrodzkich … 835

Wprowadzenie … 835

Sądecczyzna – Lachy Sądeckie – Lachy Podegrodzkie … 837

Budownictwo wiejskie… 839

Urządzenie i zdobnictwo mieszkań … 853

Zajęcia gospodarcze i zwyczaje z nimi związane. Pożywienie … 861

Rzemiosło i inne zajęcia pozarolnicze … 874

Strój i ubiór Lachów Podegrodzkich … 878

ANEKSY

Ks. Józef Walaszek

Bł. O. Stanisław Papczyński – życie i jego dzieło … 903

Ks. Jan Wnęk

Wykaz właścicieli gruntów w Podegrodziu w latach 1786-1787, 1820 … 915

Indeks nazwisk … 929

Indeks nazw geograficznych … 973

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *