Książki. Creating Nationality in Central Europe, 1880-1950: Modernity, Violence and (Be)Longing in Upper Silesia

Share

Ukazała się nowa książka poświęcona Górnemu Śląskowi: Creating Nationality in Central Europe, 1880-1950: Modernity, Violence and (Be)Longing in Upper Silesia. Międzynarodowe grono badaczy rozpatruje temat bez uprzedzeń i bez nacisków narodowych powinności. Być może czytelnik z tak prowadzonego opisu wyciągnie dla siebie zachętę do innego spojrzenia na to, co zdaje się znane.

Redaktorami książki wydanej przez Routledge są Tomasz Kamusella, James Bjork, Timothy Wilson, Anna Novikov. Badacze ci przypatrują się procesom, które zachodziły niemal sto lat temu, gdy po pierwszej wojnie światowej wyłaniał się nowy kształt Europy. Jak wiadomo, kształtowanie się granic i tożsamości ludzi zamieszkujących Górny Śląsk przebiegało wśród wstrząsów i konfliktów, krwawych i rozdzierających społeczności lokalne, a nawet rodziny, inspirowanych interesami wrogich sobie państw, które co do jednego były zgodne — że Górny Śląsk może być polem wpływów, dominacji i że ma należeć. W tych układach w pełni podmiotowe przedyskutowanie własnej postawy musiało ustępować przed doraźnymi naglącymi decyzjami, z kim i przeciw komu?
Na okładce pocztówkowa idylla miejsca zbiegu granic trzech cesarstw. W tle jednak konflikt i przemoc 70 lat budzenia się tożsamości i afiliacji narodowych, kuszenia i duszenia, germanizacji, czechizacji, polonizacji, zbrodniczych ideologii totalitarnych, wojen, ludobójstwa, wymian ludności, ucieczek, wypędzeń, wywózek, emigracji. Czy coś stricte śląskiego przetrwało? A może współcześnie obserwujemy tylko grę różnorakich narracji narodotwórczych, nowatorskich i anachronicznych zarazem, unifikacyjnych, globalizacyjnych i nacjonalistycznych.

Oczywiście jedną z kwestii naczelnych był język Górnoślązaczek i Górnoślązaków. James Bjork zwraca naszą uwagę na presję jednojęzyczności nowoczesnych państw (narodowych) i dwu- lub trójjęzyczność jednostek, rodzin, osiedli, zakładów pracy, świątyń. Polityzacja kwestii lingwistycznych daje o sobie znać do dziś. Ale to już wykracza poza ramy czasowe książki, o której tu piszę.

Niestety, w moim podglądzie niedostępny jest tekst Allison Rodriguez o kobiecym obliczu propagandy czasu powstań śląskich / górnośląskiej wojny domowej. Są to kwestie wciąż żywe, czego dowodem są kontrowersje, które wzbudziła deklaracja sejmiku województwa śląskiego odnosząca się do 95. rocznicy trzeciego powstania (1921).
Dobrze, że jest nowa książka. Jest i będzie nad czym dyskutować.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *