Ciekawe słowa. #1. fusyt

Share

Miły sercu memu portal o gwarze zagłębiowskiej, który upowszechnia słowo CIUĆMOK w subwersywnym ;-), pozytywnym znaczeniu, zadziwił się dziś słowem FUSYT.

Część Zagłębiaków, pardon, Ciućmoków z facebookowej grupy potwierdziła znajomość słowa, a inni pędem rzucili się do Internetu, i słusznie. Znaleźli Słownik gwary miejscowości Uszew opracowany przez panią Teresę Czesak (bardzo ładne nazwisko). Tam nasz małopolski fusyt występuje:

FUSYT ‘człowiek, któremu trudno dogodzić’: Co mu kupie, to mu nie pasuje, taki fusyt z nigo.

Dziś jednak na pochwaleniu Ciućmoków i na Google’u nie poprzestaniemy. Fusyt jest tego wart. Słowo fusyt znajduje się w 9. zeszycie Słownika gwar polskich (CHAM–CHOINECZKA), wydanym w 1991 roku. Tak, to nie pomyłka, albowiem jak wynika z opublikowanego tam artykułu hasłowego autorstwa Barbary Reczkowej, fusyt to gwarowa wersja słowa chasyd. Tak, taki chasyd jak z Austerii Stryjkowskiego w filmie Kawalerowicza:

Chasydzi
http://www.cyfraplus.pl/ms_galeria/galeria/29554_7.jpg

A spodziewaliście się czeskiego husyty? Zdaje się, że oni po Śląsku i Zagłębiu też grasowali. Jeśli nie wierzycie, to sprawdźcie u Sapkowskiego.

Kim jest fusyt i dlaczego to być może chasyd? Słowo chasyd jest pochodzenia hebrajskiego i jako zapożyczenie podlegało przekształceniom formalnym i adideacjom. Notowano więc formy: husyt (powiat mławski — Mazowsze, turecki i koniński — Wielkopolska), fusyt (w Małopolsce od Wieluńskiego i Częstochowskiego po Limanowskie). Dziś poświadczeń mamy więcej, z innych obszarów Małopolski, szczególnie z Krakowskiego, Tarnowskiego i Sądeckiego. We wspomnianym SGP PAN jest też i kuset z Rypińskiego (ziemia dobrzyńska).

Czy z tym chasydem to pewne?

Przy opracowywaniu Słownika gwar polskich pracują tęgie głowy, więc uważam to za wysprawdzane solidnie. W etymologii gwarowych ekspresywizmów osobowych, jak ładnie się nazywa takie słowa (Czesak 2004), nic nie jest ustalone na wieki i wciąż wiemy o ich pochodzeniu bardzo mało (ile ja się kiedyś nabiegałem za fetniakiem, a pewności wciąż brak). Na przykład socjolingwistka z UJ Anna Piechnik łączyła kiedyś fusyta z fusami. To też coś, co jest fuj, co jedni jedzą, a dla innych jest obrzydliwe. Nie bardzo w to wierzę, ale badanie pochodzenia wyrazów polega także na tym, żeby nie odrzucać z miejsca czegoś, co nam się akurat nie przypadło w danej chwili do gustu, jak jakiemuś fusytowi.

Jak wyglądał rozwój znaczenia?

Ludność polska wiejska katolicka nie odróżniała chasydów od niechasydzkich żydów ortodoksyjnych, a o husytach słyszało się chyba tylko w kontekście historii obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, a nie przygód Reinmara z Bielawy. Toteż chyba ze względu na przepisy dotyczące koszerności (nie wszystko można jeść, jeśli się przestrzega zasad religijnych) przeniesiono tę nazwę na człowieka odbiegającego od normy w tym zakresie. W związku z tym gwarowy fusyt to np.:
a) niepijący wódki
b) grymaszący, wybredny w jedzeniu
c) dziecko, które nie chce jeść.
Znaczenie to się też trochę rozszerza, uogólnia, może rozmywa. Kamil Gołdowski w gminie Iwanowice pod Krakowem zanotował następujące wypowiedzi:

Sprawdźmy!

Hej, Ciućmoki i Reszta Świata! Zróbmy z naszych dyskusji i przekomarzanek pożytek dla nauki. Czy moglibyśmy razem poszukać odpowiedzi o zasięg geograficzny słowa fusyt, a przy okazji o inne znaczenia tego rzeczownika.

1) czy znasz słowo fusyt i co ono u Ciebie znaczy? (proszę podać miejscowość i znaczenia)
2) czy znasz inne słowa określające osobę wybredną w jedzeniu?

Liczę na Koło Naukowe Językoznawców Studentów UJdialektologów z UAM i znakomitych badaczy nazw ziemniaka, którym przewodzi Kuba Ścisłowicz.
Zapytuję więc na koniec bardzo po zagłębiowsku: Pomożecie?

3 przemyślenia nt. „Ciekawe słowa. #1. fusyt

  1. Взбить творог блендером, добавить 100 грамм сметаны. Должна получиться гладкая смесь без комков. Читайте об этом подробнее на сайте zonakulinara.ru

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *