Archiwa kategorii: Wydarzenia

Nekrolog śląszczyzny i co z niego wynika

Share

Takie ogłoszenie szokuje.

Ostatecznie można to porównać z rozbudowanymi obrzędami pożegnania z umierającym — w dawniejszych czasach ludzie umieli sobie coś takiego wymodlić i zorganizować. Ale ta klepsydra zaprasza na spotkanie trochę jak, przepraszam za skojarzenie, na wieczór kawalerski. Dlaczego? Organizatorzy są żywotni, dynamiczni i ze śmiercią im nie do twarzy.

Może będzie się zaklinać rzeczywistość, może przytaczać argumenty naukowe (czy nauka może przesądzać o emocjach i przyszłości?) i emocjonalne (czy to jeszcze argumenty?).

Wybieram się, lecz nie uważam, by ślonsko godka miała już umierać. Mam ją bowiem za język standardowy i „poliwalentny” in statu nascendi. Osoby zaś mówiące tym językiem prezentują przeróżne postawy względem niego, świata, historii, sąsiednich krain i państw. Czy będziemy mieli do czynienia z inteligencką glątwą? Oby nie.

Konkrety poniżej:

Lachy czy Lachowie?

Share

Może teraz, gdy prezydentem jest Andrzej Duda, związany między innymi ze Starym Sączem, dotrze do szerszych mas ludności, jak to się nieraz mawiało, że w Sądeckiem istnieje i żyje, bynajmniej nie jako tylko ciekawostka, ludność rdzenna, najrdzenniejsza, bo przez sąsiednich Rusinów zwana Lachami. A Lach to Polak. Ba, może wręcz Po-Lach, jak niektórzy przypuszczali, inni zaś i dziś to głoszą. Może nawet Lecha legendarnego nigdy nie było, ale Lach — jest, i to nie jeden.

Gwara Lachów Sądeckich („stolicą” wiejską tego regionu jest Podegrodzie) ma swe odmiany, które trudno jest uchwycić i opisać, ponieważ obfituje w niespotykane w polszczyźnie ogólnej i wariantywne zarazem zjawiska z zakresu samogłosek, w tym tak zwanych nosowych. Przed drugą wojną światową Eugeniusz Pawłowski notował stan ówczesny. Dziś wiele się zmieniło. Nie mówię jednak o zaniku gwary, lecz o jej rozwoju!

Jednym z przejawów tego są konkursy gwarowe. Główny nazywa się Lachoskie Godonie. Objaśniam, że forma godonie, choć może dziwić innych Małopolan, a także Wielkopolan i Ślązaków, jest w regionie sądeckim prawidłowa. Tam staropolskie krótkie a przed spółgłoską nosową przechodzi w o. Dzieje się tak też w lachowskiej części powiatu Limanowskiego i w mowie Górali okolic Łącka (powiat sądecki, śliwowica) i Kamienicy (powiat limanowski, jakie tam specjały! przyjedźcie w niedzielę na konkurs komionickich śpiywek).
Wracajmy do Lachów. Odbył się konkurs w tym roku w Niskowej. Ciekawa relacja w lokalnym portalu sądeczanin.info. Proszę popatrzeć na stroje!


Lachy, Lachowie, Lasi?

A tytułowe pytanie nie jest proste. Ponieważ nazwy wielu tzw. grup etnograficznych pochodzą od przezwisk, tak, nie bójmy się tego stwierdzenia, to niejednokrotni pociągało to za sobą istnienie mianownika liczby mnogiej jakby deprecjatywnego — te Lachy, a nie ci — Lachowie lub Lasi. Pełen szacunek dla lokalnej kultury!