Archiwa kategorii: Spisz

Lokalne nazwy grzybów

Share

Podobno po święcie Piotra i Pawła (29 czerwca) pojawiają się w lasach grzyby, jest nawet o tym specjalna legenda, skąd się one wzięły. W naszych lokalnych społecznościach często występują nazwy utrwalone w tradycji, nadane przez przodków, często inne od zmieniających się podręcznikowych nazw specjalistycznych.
Niekiedy ten rozziew między wiedzą zbieraczy a naukowców jest szczególnie wyrazisty. Jest na przykład dość znany grzyb, którego nazwa gwarowa, małopolska, przywoływana w rymowanym wypowiedzeniu „wszystkich grzybów ociec”, co znaczy, że nazwa ta jest stara, a grzyb uznawany za wartościowy. Tymczasem Wikipedia donosi, że dla naukowej systematyki jest on swego rodzaju nowością, a proces jego rozpoznawana i klasyfikowania wciąż trwa:

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1844 Friedrich Wilhelm Gottlieb Rostkovius nadając mu nazwę Boletus luridiformis. W ostatnich latach przeprowadzono badania genetyczne tego gatunku, a w ich wyniku jego systematyka uległa zmianie. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w roku 2016 G. Wu & Zhu L. Yang, przenosząc go do nowo utworzonego rodzaju Sutorius.

Wszystkich grzybów ociec, 1 czerwca 2015, http://grzybypl.blogspot.com

Jordanowski bloger i grzybiarz, Robert K. Leśniakiewicz, uważa, że to ten grzyb, choć ja nie dam głowy, czy to jednak nie Gyroporus cyanescens.
Znający się na rzeczy, pochodzący z nieodległego od Jordanowa orawskiego Piekielnika prof. Józef Kąś w Słowniku gwary orawskiej (t. 2, s. 67) definiuje go następująco:

jadalny grzyb, podobny do prawdziwka, siniejący po przełamaniu, mający brązowy, jakby zamszowy kapelusz i czerwonawy trzon

Nie dość wprawny grzybiarz może go pomylić z „szatanem”, czyli borowikiem ponurym.

Czas wreszcie na nazwę: pociec. Kto zna ten gatunek lub nazwę? Jak się odmienia — zbiera się pociece czy poćce?

Bukówiec Górny i Spisz — słownik wspólnie stworzony

Share

Dwie lokalne grupy działania (to ciekawy element aktywności społecznej i samorządności):
Wielkopolska Lokalna Grupy Działania Kraina Lasów i Jezior (powiat leszczyński)

Kraina Lasów i Jezior

i LGD Stowarzyszenie Rozwoju Spisza i Okolicy

odnalazły się i postanowiły wspólnie wydać słownik swoich gwar — wielkopolskiej gwary miejscowości Bukówiec Górny i małopolskiej z kilku miejscowości w północnej części Spisza (głównie Łapsze Niżne, Niedzica, Nowa Biała, Czarna Góra).

Słownictwo zostało zaprezentowane w słowniku. Oczywiście okazuje się, że amatorski słownik gwarowy to skarbnica bytów leksykalnych nie całkiem dobrze znanych dialektologii. Autentyczne cytaty i zdjęcia są wielkim walorem publikacji.

Bukówiec Górny i Spisz - 0123 Bukówiec Górny i Spisz - 0124 Bukówiec Górny i Spisz - 0125

Słownik Bukówiec Spisz przykładowa 2 Słownik Bukówiec Spisz przykładowa

Słownik został zaprezentowany w Bukówcu Górnym 7 grudnia

CAM03367 CAM03372

i w Nowej Białej 14 grudnia 2014 r.

CAM03390 CAM03392 CAM03396
(zespół Honaj z Dursztyna).

Zdaje się, że czas rozpocząć szczegółowe badania porównawcze nad strojami kobiecymi zaprzyjaźnionych regionów. Od lewej: Elżbieta Łukuś z Niedzicy i Zofia Dragan z Bukówca Górnego — współautorki słownika.

podobieństwo stroju z Niedzicy i z Bukówca Górnego pod Lesznem

To nie mógł być przypadek.

PS. Kto chce słownik nabyć, niech pisze do mnie. Dogodóme sie (29,99).