Archiwa kategorii: Krajna

Władysław Brzeziński z Podróżnej (1922–1998), dialektolog

Share

Władysław Brzeziński z Podróżnej (1922–1998), dialektolog i człowiek niezwykle pracowity.

O autorze napisano w biuletynie Okręgowej Izby Aptekarskiej w Koszalinie, redagowanym przez dr Brzezińską: OIA-link. Dr Władysław Brzeziński jest patronem gimnazjum w Krajence.

Dzięki wysiłkowi Żony wybitnego badacza i słownikarza, dr Jadwigi Brzezińskiej, ukazała się monografia gwary wsi Podróżna w pow. złotowskim (gm. Krajenka, obecnie woj. wielkopolskie).

 

Władysław Brzeziński, Gwara wsi Podróżna w Złotowskiem
Władysław Brzeziński, Gwara wsi Podróżna w Złotowskiem

Władysław Brzeziński, Gwara wsi Podróżna w Złotowskiem, wyd. J. Brzezińska, Wrocław 2010.

Gwara ta została wszechstronnie opisana. Dla badaczy języka najciekawsze, a dla Wydawcy najtrudniejsze, są samogłoski, które występują nie jako samodzielne, lecz złożone są z dwóch lub trzech głosek (dyftongów lub tryftongów).

Kontynuantem stp. [= staropolskiego – Czesak] ŏ krótkiego […] jest dyftongiczne lub tryftongiczne o, czyli oe̯, oe̯,, [może błąd typograficzny? – Czesak], o, oe̯,które w pozycjach zależnych może się dodatkowo przekształcić w: oe̯i̯, ů || ů, ȯ || ȯ [Brzeziński 2010: 44]

Oto przykład tekstu zapisanego fonetycznie gwarą wsi Podróżna:

Spis publikacji Władysława Brzezińskiego
A.    Publikacje językoznawcze
1.    Teksty gwarowe z Podróżnej (nr 267 i 268) w Wyborze polskich tekstów gwarowych K. Nitscha, Warszawa 1960, s. 229-230.
2.    Teksty gwarowe: 20. Tekst z Krajny. Wieś Podróżna, „Język Polski” XXXVII (1957), nr 3, s. 198-200.
3.    Przejaw samoobrony języka polskiego na Krajnie złotowskiej w latach niewoli na przykładzie wsi Podróżna, „Koszalińskie Studia i Materiały” nr 1, 1973, s. 178-187.
4.    Upowszechnienie języka ogólnonarodowego, [w:] Z zagadnień kształtowania kultury, Koszalin 1974, s. 31-43.
5.    O nazwiskach Polaków na Krajnie złotowskiej w XX wieku, [w:] Ze studiów nad toponimią Pomorza Środkowego, praca zbiorowa pod red. E. Homy, Koszalin 1976, s. 208-227.
6.    Wybrane problemy językowe polonijnej kultury fizycznej w okresie międzywojennym w Niemczech; rola Polskiego Gimnazjum w Bytomiu i Kwidzynie, [w:] I Krajowa Konferencja Naukowa – Polonijna Kultura Fizyczna, AWF w Poznaniu. Seria: Monografie nr 132, Poznań 1980, s. 321-326.
7.    Rzeczowniki z formantem -arz w gwarze wsi Podróżna na Krajnie złotowskiej, „Prace Językoznawcze UG” nr 8, Gdańsk 1982, s. 191-199.
8.    Teksty gwarowe z Podróżnej do Nowego wyboru polskich tekstów gwarowych pod red. M. Szymczaka, Warszawa.
B.    Walka o polskość, dzieje oświaty na ziemiach zachodnich
1.    Wraz z H. Jaroszykiem, J. Kocikiem, Pogranicze w walce o polskość (referat zjazdowy), [w:] Z dziejów Ziemi Złotowskiej 1918-1939, Poznań – Słupsk 1959, Biblioteka Słupska, t.3, s. 37-61, tamże posłowie, s. 62-63.
2.    Szkolnictwo polskie na ziemi złotowskiej w okresie międzywojennym, [w:] Szkoła pol¬ska na ziemi złotowskiej, Koszalin 1959, s. 19-30.
3.    Liceum pedagogiczne w Złotowie, [w:] Szkoła polska na ziemi złotowskiej, Koszalin 1959, s. 57-60.
4.    W oczach wroga (tłumaczenie tajnego dokumentu niemieckiego), „Ziemia Nadnotecka” 1962, nr 9 (18).
5.    W kwidzyńską rocznicę, „Ziemia Nadnotecka” 1962, nr 9 (18).
6.    Wydział Filologii Polskiej, [w:] Pięciolecie Studium Nauczycielskiego w Kołobrzegu (1960-1965), Kołobrzeg 1965, s. 12-16.
7.    Kuźnie polskości, „Nowa Szkoła” 1969, nr 8/9, s. 83-85.
8.    Choćby nam i słońce zgasło, „Słowo na Warmii i Mazurach” 1970, R. XIX, nr 20 (886).
9.    Polacy w łatach terroru, „Głos Koszaliński” 1971, nr 296 (6052).
10.    Kształcenie nauczycieli-polonistów, [w:] Księga pamiątkowa Studium Nauczycielskiego im. Emilii Gierczak w Kołobrzegu 1960-1971, Kołobrzeg 1971, s. 41—48.
11.    Złotowszczyzna, „Pobrzeże” 1972, nr 36, s. 29 (rec. książki M. Zientary-Malewskiej, Złotowszczyzna, Łódź 1971.
12.    Była nas gromadka spora, „Pobrzeże” 1972, nr 8 (42), s. 28 (rec. książki W. Knosały, Była nas gromadka spora, Olsztyn 1972.
13.    Polacy spod znaku Rodła, „Pobrzeże” 1972, nr 46, s. 30 (rec. albumu H. Lehr i E. Osmańczyka, Polacy spod znaku Rodła, Warszawa 1972.
14.    Szkoła charakteru, „Pobrzeże” 1973, nr 48, s. 31 (rec. książki W. Gębika, Z diabłami na ty, Gdańsk 1972.
15.    Bibliografia dot. Złotowskiego, [w:] Książka i biblioteki w Złotowskiem i Bytowskiem, praca zbiorowa pod red. A. Czechowicza, Koszalin 1976, s. 168-173.
16.    Złotowscy „Kwidzyniacy”, „Gazeta Zachodnia” nr 208 z 15-16 IX 1979, s. 4.
17.    O niektórych aspektach szkolnictwa polskiego spod znaku Rodła w Złotowskiem, „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 1979, nr 3 (83), s. 311-333.
18.    Panek Seweryn (1884-1974), działacz polonijny w Niemczech, biogram [w:] Zasłużeni dla Pomorza Zachodniego, zeszyt wstępny Słownika biograficznego Pomorza Zachodniego, „Koszalińskie Studia i Materiały” 1979, nr 4 (28), s. 168-169.
19.    W walce o polskość (list do redakcji „Przekroju” nt. „Gazety Olsztyńskiej” i S. Pieniężnego), „Przekrój” 1980, nr 1830, s. 14.
Złożone do druku
20.    Losy b. uczniów Polskiego Gimnazjum w Kwidzynie (1937-1939), pochodzących z V Dzielnicy Związku Polaków w Niemczech (w 40. rocznicę aresztowania), 1979, 49 s.
21.    Kształtowanie się polskiej inteligencji na Pomorzu Środkowym w ramach działalności b. Związku Polaków w Niemczech. (19 stron. Ukaże się w materiałach z sesji ogólnopolskiej w Koszalinie 12-14 X 1982 r., poświęconej historii i znaczeniu tajnej oświaty w okresie okupacji oraz walce b. Związku Polaków w Niemczech o szkołę polską na Pomorzu Środkowym).
C.    O literaturze ziem zachodnich i regionu
1 .Literacki obraz przeszłości, „Pobrzeże” 1970, nr 19, s. 30.
2.    Epicki obraz Koszalińskiego w literaturze 25-łecia, [w:] Księga pamiątkowa Studium Nauczycielskiego im. Emilii Gierczak w Kołobrzegu 1960-1971, Kołobrzeg 1971, s. 126-138.
3 .Ziemia koszalińska w prozie powojennej, „Koszalińskie Studia i Materiały” 1974, nr 1 (5), s. 148-157.
A. Pamiętniki o Kołobrzegu w XXX-leciu PRL, Koszalińskie Studia i Materiały”, 1975, nr 4 (12), s. 173-178.