Archiwa kategorii: Bez kategorii

Pieśni i przyśpiewki Ziemi Kozienickiej

Share

Zbiór, jakich wiele? Nie — zbiór jedyny w swoim rodzaju, cenny, ciekawy i potrzebny, dokumentujący i popularyzujący tradycje śpiewacze Puszczy Kozienickiej. Dziś to województwo mazowieckie, a diecezja radomska, silne są więc wpływy mazowieckie, lecz to staropolskie województwo sandomierskie, z silnym opactwem i grodem sieciechowskim, podobno jedynym znaczniejszym punktem między Sandomierzem a Płockiem. Miłośnicy serialu Korona królów z pewnością pamiętają, że Pełka, ojciec Cudki, był kasztelanem sieciechowskim. Zatem północna Małopolska, choć do Krakowa daleko.


Co to jest dula?

Pieśni i przyśpiewki Ziemi Kozienickiej to wspaniała publikacja wydana przez Lokalną Grupę Działania „Puszcza Kozienicka” w roku 2016 [PDF]. Dialektologia i folklorystyka idą w parze i mogą sobie pomagać. Nawzajem też dostarczają sobie materiału badawczego.
W przywołanej publikacji zaciekawiła mnie śpiewka zanotowana od p. Kazimierza Krekory z miejscowości Psary (gmina Kozienice).

Przysedł ci Migduli,
przyniósł dwie duli.
Ni mieli gdzie schować, w kiesunecke tuli,
Jak mu zagroł Wojciech miły
Az mu dule wyskocyły z kiesunecki.
Un do kiesunecki, duli nie stało,
zaroz mu sie prędko tańca odechciało.
Un po sopie fiku miku,
w jednym bucie i trzewiku weseli sum.
Un po sopie duli suko,
a dula go w plecy stuko, bierz co swoje.


Bezcenny Słownik gwar polskich Jana Karłowicza wskazuje na trzeci tom Mazowsza Oskara Kolberga, gdzie z miejscowości Ostrożeń (ale dziś są aż trzy numerowane Ostrożnie, w dwóch gminach, niedaleko siebie) koło Żelechowa w powiecie garwolińskim, zanotowano podobną śpiewkę, a właściwie to pastorałkę:

Dula zaś to uproszczony wariant fonetyczny rzeczownika gdula: rodzaj gruszki, dawniej zwana gruszką funtową, czyli chyba duża. Gdula to w ogóle staropolskie określenie gruszki, archaiczne i ciekawe.
Parzystość i możliwość wyskoczenia owych dul z kiesonecki otwiera możliwości interpretacji frywolnych, by nie rzec zbereźnych, ale to już nie dialektologia, lecz etnologia i kulturoznawstwo.

Zmierzyć się z gwarą szczyrzycką

Share

Można spróbować przeczytać tekst ze strony, do której link podaję.

Szczyrzyc — fragment książki K. Piwowarczyka, w zmodyfikowanej pisowni [link]; gwara szczyrzycka, Lachy Szczyrzyckie


Szczyrzyc w gminie Jodłownik — piękne miejsce, przez kilka stuleci związane z opactwem cystersów.

Jest więc oddziaływanie myśli, kultury, rolnictwa, przemyślności, ducha patriotycznego. A w ramach samoorganizacji Związek Szczyrzycan, organizacja, która dba o zachowanie tradycji.