Archiwa kategorii: Bez kategorii

Obszar Polski a polskie terytorium językowe

Share

Polskę sobie wyobrażamy zarówno w jej granicach obecnych, jak i w innych ramach terytorialnych — od potężnego europejskiego imperium, jak na mapie poniżej, do bytu niemal wyłącznie duchowego, wspólnoty kulturalnej, pozbawionej niemal doszczętnie przez zaborców i okupantów instytucjonalnych form istnienia narodowego i wewnątrzpolskiej wymiany poglądów.

Tymczasem „wielka Polska” mentalna, w przedrozbiorowych granicach, bynajmniej nie była polskim obszarem językowym. Niby to oczywiste, ale trzeba pamiętać, że języków w I Rzeczypospolitej używano wielu. „Kraj nad Wisłą” zdaje się zachodnimi rubieżami tego wielkiego państwa.
Gdy na początku XX wieku nastawały widoki na odrodzenie się polskiej państwowości, kryterium stawała się mowa ludu — tej części populacji, która w okresie rozkwitu owej kultury polskiej była niemal nie zauważana, a jeśli, to z pogardą wspominana jako chamska. Kazimierz Nitsch tak przedstawiał tę sytuację:

Mapa pochodzi z książki Mowa ludu polskiego (1911). Ta „Polska etnograficzna” od roku 1945 ma inne  granice. Nowe terytoria, skąd ludność w większości niemieckojęzyzna uciekła lub została deportowana, oznaczono futurystycznym terminem „nowe dialekty mieszane”. Termin ma się świetnie, choć rzeczywistość językowa Wrocławia, Zielonej Góry, Szczecina, Koszalina czy Gołdapi z innych powodów niż czysto dialektologiczne, z socjolingwistycznych racji, warta jest obserwowania i opisywania.