Miesięczne archiwum: Luty 2018

Share

Dorota Krystyna Rembiszewska jest redaktorką książki Dynamika rozwoju gwar słowiańskich w XXI wieku.  Publikacja bardzo ciekawa, dostępna w Sieci i traktująca o obecności gwar w Internecie. W przypadku języka morawskiego stawia się wręcz prowokacyjną tezę, czy nie jest to aby wyłącznie byt internetowy. Dobrze wiedzieć, dobrze wiedzieć dobrze. Lektura temu sprzyja.

Miechowszczyzna — jest taki region gwarowy czy nie ma?

Share

Fani i antyfani, razem rzecz ujmując: widzowie serialu Korona królów poznali już rycerza Niemierzę z Gołczy, ukochanego cudnej Cudki. Skąd Niemierza? Z Gołczy. Gdzie Gołcza? Na zachód Miechowa. Gdzie Miechów? Na północ od Krakowa.

Źródło zdjęcia: TVP, strona promująca serial. Suche fakty w Polskim słowniku biograficznym.

Miechowszczyzna. Takiego terminu używają autorzy albumu Ziemia miechowska wydanego niemal pół wieku temu, w rozkwicie Polski Ludowej zarządzanej przez Gomułkę. Piszą oni o powstałym w XIX wieku powiecie miechowskim, wiele razy zmieniającym swoją przynależność administracyjną i granice. Od XII wieku, gdy Jaksa sprowadził zakon rycerski bożogrobców, była to jakaś kulturalna i gospodarcza całość, stale związana z ziemią krakowską. Podczas zaborów jednak znalazła się ta część województwa krakowskiego pod panowaniem rosyjskim, co na pewno jakoś wpłynęło na język. Wśród osobiście znanych mi rusycyzmów z powiatu miechowskiego jest powiestka ‘urzędowe pismo, wezwanie’ i odkrytka ‘karta pocztowa’.
W latach 1975–1999 były powiat miechowski dostał się do województwa kieleckiego.
Jakie są cechy ciekawe, graniczne między najbliższymi okolicami Krakowa o wsiami między Miechowem a Proszowicami? Warto się przyjrzeć, a raczej przysłuchać samogłoskom nosowym i pochylonym.
Koło Miechowa mówi(ło) się mleko, a w Krakowie mliko. Pytanie jest jednak o na przykład piękne słowo gęba. Czy mówi się:
1) bez rezonansu nosowego: geba,
2) z rezonansem, ale przez ygymba,
3) z rezonansem, przez egemba?

W Gołczy krowy dają mleko czy mliko (mléko)?

Nie będę wyciągał archiwaliów. Niełatwo teraz badać gwary, a jednak wydaje się, że dla zrozumienia siebie, nas, Narodu — trzeba stale pytać o poczucie tożsamości, o mowę dziadków i babć, o to, jak się dawniej żyło, jak to jest pamiętane, o radości i klęski, o dzieje emigracji zarobkowej, dawnej i dzisiejszej, tułaczki wojennej, pamięci o Żydach, Rosjanach i innych nacjach. Wszystko to ważne, ale mnie najsampierw interesowałoby, jak się wymawia słowa gęba mleko w gminie Gołcza. W skład gminy Gołcza wchodzą następujące miejscowości:

Adamowice, Buk, Chobędza, Cieplice, Czaple Małe, Czaple Wielkie, Gołcza, Kamienica, Krępa, Laski Dworskie, Maków, Mostek, Przybysławice, Rzeżuśnia, Szreniawa, Trzebienice, Ulina Mała, Ulina Wielka, Wielkanoc, Wysocice, Zawadka, Żarnowica.