Miesięczne archiwum: Czerwiec 2016

Z. SObierajski, Gwary kujawskie

Zaległości kujawskie pragnę nadrobić

Share

Ledwie trzy lata temu pisałem o małym słowniczku kujawskim, a tymczasem przegapiłem znacznie większy, zbierany przez 30 lat Słownik gwary Kujaw wschodnich, wyrazów dawniej używanych, porzekadeł i powiedzonek z roku 2014. Zebrał go Antoni Benedykt Łukaszewicz, który wraz z żoną Haliną prowadzi Galerię Kujawską w Kowalu. Dialektolog wchodzi do takiej galerii i od razu pyta: Jak się to nazywa? A to?

Tu można posłuchać pana Benedykta. Mnie się podoba forma dźwiamy ‘drzwiami’. Końcówka –amy jest mazowiecka. Realizacja zaś odpowiednika ogólnopolskiego ę w wyrazie łyntol ‚wysoki mężczyzna’ — wielkopolska.

Mam nadzieję, że wszystkie te zaległości nadrobię, a to dzięki artykułowi Renaty Kudel, która poinformowała dziś świat o wydaniu nowej książki (chyba) pt. Kujawskie legendy, gawędy i gadki:

Książka zawiera 100 legend, gawęd i gwarowych opowieści. — Są prawdziwe, nie wyssane z palca, nie wirtualne – mówi o nich Antoni Benedykt Łukaszewicz z Kowala. — Opisane są w nich piękne Kujawy i mieszkańcy nadwiślańskich osad i terenów: Bydgoszczy, Inowrocławia, Torunia i Włocławka. Część pochodzi z pogranicza Kujaw z Mazowszem, Wielkopolską i Pomorzem.
Gadki, legendy i gawędy gromadzą w sobie historię, folklor kujawski, kronikę wydarzeń naszej ojczyzny. — Bogactwo i  różnorodność minionych zdarzeń opisałem prawdziwą, starą gwarą kujawską — mówi Antoni Benedykt Łukaszewicz. — Chcę ją ocalić od zapomnienia. Atutem tej publikacji jest zawarty w niej materiał źródłowy, który pozyskałem od najstarszych Kujawiaków, mieszkańców naszej małej ojczyzny.

Odbyłem miłą rozmowę telefoniczną z Państwem Łukaszewiczami. Bardzo jestem ciekaw tych książek.


A czym jest gwara kujawska? Prastarym, ale żywotnym systemem językowym, który rozpościera się (wg EJP) „między Wisłą od Dobrzynia na północ i Notecią”. Że podobno można było tam usłyszeć głoskę [ł] (prawdziwe, starodawne, zębowe). Czy dziś też? A dzielą się na: Kujawy Białe (Nadwiślańskie), Polne, Borowe, Leśne, Czarne i Bachorne (A. E. Piotrowska w serwisie Gwary polskie). Monografię Gwary kujawskie napisał Zenon Sobierajski. Ukazała się w roku 1952 nakładem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Z. SObierajski, Gwary kujawskie

Share

Prof. Pawło Hrycenko o sytuacji językoznawstwa ukraińskiego. Jest to dialektolog. Pisze więc na przykład o ważnym dokonaniu, jakim było wydanie tekstów gwarowych zebranych od ludzi przesiedlonych ze skażonej strefy Czarnobyla. Gwarą wsi Maszewe zajmował się między innymi mój druh Jurij Bidnoszyja.
Link do tekstu Hrycenki (od razu się chce ściągać).