Prawdziwy język, czyli jak ludzie mówią

Share

Andriej Izotow opublikował stosunkowo niedawno artykuł o ogólnonarodowych substandardach (K woprosu ob obszczenacyonalnom substandartie w czeszskom i russkom jazykowych prostranstwach), o fenomenie obecnej czesztiny, czyli takiego wariantu języka czeskiego, który nie jest językiem literackim, dość archaicznym pod względem gramatyki, bo tak go skonstruowano podczas XIX-wiecznego odradzania i odrzucania obcych elementów. Ale obecná čeština nie jest też tym, co nazwalibyśmy w Polsce i po polsku slangiem, dialektem, a nawet nie bardzo da się ją dopasować do pojęcia polszczyzny potocznej, którą głównie się u nas bada pod kątem słownictwa i wpływów dialektów terytorialnych (ludowych) i społecznych.


10% rabatu na ekskluzywne przybory do pisania w Papierowo!
Nie przegap!

parker3006


Artykuł jak artykuł, ale w obecnej (nomen omen, a raczej polsko-czeski fałszywy przyjaciel się objawił) sytuacji nie powinno się źródeł ograniczać tylko do klasycznych książek, które są na półce w wydziałowej czy instytutowej bibliotece. Autor z czeskich autorów wymienia niezbyt świeże prace. A przecież mógłby sięgnąć choćby po stosunkowo nowy tekst Petra Sgalla Obecná čeština — odkrywczy w 1960, zrewidowany przed publikacją po czesku w 2012. Wszyscy slawiści rozumieją mniej więcej wszystkie słowiańskie języki (chociaż niekoniecznie umieją się nimi porozumieć w sklepie), więc warto pamiętać o ważnych tekstach polskich badaczy, np. Grażyny Balowskiej w „Bohemistyce” w 2006 czy Joanny Mielczarek w RKJ ŁTN (2013).

Doceniam

W tekście Izotowa za ważne, choć nie odkrywcze przecież, uważam przypomnienie o roli greckiej koine. Zestawia badacz czeską sytuację językową z rosyjską i podsumowuje, że choć w Rosji (i poza jej granicami, gdzie mówi się po rosyjsku) istnieje zjawisko „ogólnego żargonu/slangu”, ten nie ma szansy stać się „ogólnonarodowym substandardem”:

поскольку является: 1) системным языковым об- разованием, находящимся с «литературным чешским языком» (чешск. spisovná čeština, англ. Standard Czech) в отношениях, близких к диглоссным; 2) активно используется большинством этнических чехов, в том числе высокообразованных; 3) активно используется не только в устном, но и в письменном дискурсе. Ни один из существующих в настоящее время русских идиомов (включая различные виды просторечия, так называе- мые «общий жаргон» и «общий сленг») не может быть охарактеризован подобным образом, а потому и претендовать на роль общенационального субстандарта не может.

Czy coś się zmienia?

W Polsce obserwujemy pewne drgnięcia w zakresie odmian języka używanych publicznie, ja bacznie śledzę obecność (znowu ten sam rdzeń!) elementów regionalnych w dyskursie. Czy polski język ogólny jest językiem standardowym? Czym współcześnie jest potoczność w języku? A jak internetowe pisanie i czytanie zmienia język? Jest o czym dumać.


Филологические науки. Вопросы теории и практики Тамбов: Грамота, 2017. № 2(68): в 2-х ч. Ч. 2. C. 131-134. ISSN 1997-2911.

Lachy czy Lachowie?

Share

Może teraz, gdy prezydentem jest Andrzej Duda, związany między innymi ze Starym Sączem, dotrze do szerszych mas ludności, jak to się nieraz mawiało, że w Sądeckiem istnieje i żyje, bynajmniej nie jako tylko ciekawostka, ludność rdzenna, najrdzenniejsza, bo przez sąsiednich Rusinów zwana Lachami. A Lach to Polak. Ba, może wręcz Po-Lach, jak niektórzy przypuszczali, inni zaś i dziś to głoszą. Może nawet Lecha legendarnego nigdy nie było, ale Lach — jest, i to nie jeden.

Gwara Lachów Sądeckich („stolicą” wiejską tego regionu jest Podegrodzie) ma swe odmiany, które trudno jest uchwycić i opisać, ponieważ obfituje w niespotykane w polszczyźnie ogólnej i wariantywne zarazem zjawiska z zakresu samogłosek, w tym tak zwanych nosowych. Przed drugą wojną światową Eugeniusz Pawłowski notował stan ówczesny. Dziś wiele się zmieniło. Nie mówię jednak o zaniku gwary, lecz o jej rozwoju!

Jednym z przejawów tego są konkursy gwarowe. Główny nazywa się Lachoskie Godonie. Objaśniam, że forma godonie, choć może dziwić innych Małopolan, a także Wielkopolan i Ślązaków, jest w regionie sądeckim prawidłowa. Tam staropolskie krótkie a przed spółgłoską nosową przechodzi w o. Dzieje się tak też w lachowskiej części powiatu Limanowskiego i w mowie Górali okolic Łącka (powiat sądecki, śliwowica) i Kamienicy (powiat limanowski, jakie tam specjały! przyjedźcie w niedzielę na konkurs komionickich śpiywek).
Wracajmy do Lachów. Odbył się konkurs w tym roku w Niskowej. Ciekawa relacja w lokalnym portalu sądeczanin.info. Proszę popatrzeć na stroje!


Lachy, Lachowie, Lasi?

A tytułowe pytanie nie jest proste. Ponieważ nazwy wielu tzw. grup etnograficznych pochodzą od przezwisk, tak, nie bójmy się tego stwierdzenia, to niejednokrotni pociągało to za sobą istnienie mianownika liczby mnogiej jakby deprecjatywnego — te Lachy, a nie ci — Lachowie lub Lasi. Pełen szacunek dla lokalnej kultury!